Açık rıza ile aydınlatma arasındaki fark nedir?

Bir müşteri kayıt formunun altında iki kutu var: "Aydınlatma metnini okudum" ve "Kişisel verilerimin işlenmesine açık rıza veriyorum". İkinci kutu işaretlenmeden form gönderilmiyor. Bu tasarım çok yaygın ve çoğu zaman yanlış. Çünkü aydınlatma ile açık rıza farklı işlere yarar, farklı kurallara tabidir ve birini ötekinin yerine koymak hem kişiyi yanıltır hem de veri sorumlusunu zor durumda bırakır.

Aydınlatma nedir?

Aydınlatma, veri sorumlusunun kişisel veri işlediği kişiyi bilgilendirme yükümlülüğüdür. KVKK'nın 10. maddesi bu yükümlülüğü, kişisel verilerin elde edilmesi sırasında doğan bir görev olarak düzenler. Kişiye kimin, hangi amaçla, hangi hukuki sebeple veri işlediği, verilerin kime aktarılabileceği ve hangi haklara sahip olduğu anlatılır.

Aydınlatma bir izin değildir. Aydınlatma Tebliği'nin 5. maddesine göre veri işlemenin hangi şarta dayandığına bakılmaksızın her durumda yapılmalıdır, kişinin talebine bağlı değildir ve yapıldığını ispat yükü veri sorumlusundadır. Kişi "kabul etmiyorum" dese bile aydınlatma yapılmış olur.

Açık rıza nedir?

KVKK'nın 3. maddesi açık rızayı şöyle tanımlar: belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza. Bu tanımda üç unsur vardır:

1. Belirli konu. "Her türlü işleme" için verilen genel rıza açık rıza değildir.
2. Bilgilendirme. Kişi neye izin verdiğini bilmelidir; bu yüzden açık rızadan önce aydınlatma gelir.
3. Özgür irade. Kişi rıza vermediği için bir hizmetten haksız biçimde mahrum bırakılmamalıdır.

Açık rıza ne zaman gerekir?

Yalnızca başka bir hukuki sebep yoksa. KVKK'nın 5. maddesinin birinci fıkrası kuralı koyar: kişisel veriler açık rıza olmadan işlenemez. Ama ikinci fıkra, açık rıza aranmaksızın veri işlenebilecek şartları sayar:

• kanunlarda açıkça öngörülmesi,
• fiili imkânsızlık halinde hayatın ya da beden bütünlüğünün korunması,
• bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması,
• veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi,
• kişinin veriyi kendisinin alenileştirmesi,
• bir hakkın tesisi, kullanılması ya da korunması,
• kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaati.

Bu şartlardan biri varsa açık rıza gerekmez. Örneğin bir iş sözleşmesinin imzalanması için çalışanın adını ve kimlik bilgisini işlemek sözleşme şartına, bordro için ücret bilgisini işlemek hukuki yükümlülük şartına dayanır. Özel nitelikli veriler için ise 6. maddedeki ayrı şartlar uygulanır.

İkisi arasındaki fark tabloda

Neden ayrı ayrı alınmalı?

Aydınlatma Tebliği'nin 5. maddesinin (f) bendi bunu açıkça ister: veri işleme açık rıza şartına dayanıyorsa aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızanın alınması işlemleri ayrı ayrı yerine getirilmelidir.

Ayırmanın pratik bir yararı da vardır. Kişi açık rızasını geri çektiğinde yalnızca o rızaya dayanan işlemler durur. Rıza ile aydınlatma tek kutuda birleşmişse hangi işlemin durması gerektiği belirsizleşir.

Doğru form tasarımı nasıl olur?

1. Aydınlatma metnini sunun ve okunduğunu teyit eden ayrı bir kayıt alın.
2. Açık rıza gerektiren her işleme için ayrı, açık ve belirli bir soru sorun. Örneğin "Kampanya bilgilendirmesi için SMS gönderilmesine izin veriyorum."
3. Rıza kutusunu varsayılan olarak işaretli bırakmayın.
4. Rıza vermeyen kişinin formu tamamlamasını engellemeyin, rıza gerektirmeyen hizmet devam etsin.
5. Rızanın verildiği ve geri alındığı anı kaydedin.

Aydınlatmanın kaydını nasıl tutacağınızı aydınlatma metninin okunduğu nasıl ispat edilir yazısında anlattık.

yepp ile aydınlatma ve rıza

yepp'te aydınlatma metnini ve açık rıza metnini ayrı belgeler olarak aynı gönderimde sunabilirsiniz. Kişi her belgeyi ayrı görür ve ayrı onaylar; biri diğerinin şartı olmaz. Kabul cümlesini her belgenin niteliğine göre ayrı yazabilirsiniz.

Her onayın arkasında belgenin özeti, kabul cümlesi, doğrulama yöntemi ve zaman bilgisi delil paketinde saklanır. Akışın nasıl çalıştığını doğrulanmış onay sayfasında görebilirsiniz.