Elektronik imza hukuken geçerli mi? 5070 sayılı Kanun ne diyor

Kurumlarda dijital imzaya geçiş konuşulurken ilk soru hep aynıdır: "Bu imza mahkemede geçer mi?" Sorunun kısa cevabı evet. Ama hangi imza, hangi belge ve hangi şartlarla sorularını ayırmadan verilen bir "evet" ileride sorun çıkarabilir. Bu yazıda kanunun ne dediğini, nerede sınır çizdiğini ve pratikte nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Kanun hangi imzayı ıslak imzayla eşit sayıyor?

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu iki kavramı birbirinden ayırır. Birincisi genel anlamda elektronik imza: başka bir elektronik veriye eklenen ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan veri. Bu tanım çok geniştir; e-postanın altındaki adınız bile kabaca bu kapsama girebilir.

İkincisi güvenli elektronik imza. Kanunun 4. maddesi bunun için dört şart arar. İmza:

• yalnızca imza sahibine bağlı olmalı,
• yalnızca imza sahibinin elindeki güvenli imza oluşturma aracıyla üretilmeli,
• nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğini belirlemeli,
• imzalanan belgede sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığını gösterebilmeli.

Kanunun 5. maddesi ise tek cümleyle sonucu bağlar: güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Yani eşitlik genel olarak elektronik imza için değil, güvenli elektronik imza için kurulmuştur.

Pratikte güvenli elektronik imzayı iki yoldan atarsınız: bir elektronik sertifika hizmet sağlayıcısından alınan e-imza kartı (USB token ya da akıllı kart) veya cep telefonu hattınıza tanımlanan mobil imza. İkisinde de imzanın arkasında sizin adınıza düzenlenmiş nitelikli bir sertifika vardır. Farkları için e-imza, mobil imza ve basit elektronik imza karşılaştırmamıza bakabilirsiniz.

Borçlar Kanunu yazılı şekil şartı için ne söylüyor?

Bazı sözleşmeler kanunen yazılı yapılmak zorundadır. Türk Borçlar Kanunu'nun 14. maddesi, yazılı şekilde borç altına girenlerin imzasını şart koşar ve aynı maddenin ikinci fıkrasında güvenli elektronik imzayla gönderilip saklanabilen metinlerin yazılı şekil yerine geçtiğini söyler. 15. madde de bunu tamamlar: güvenli elektronik imza, el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurur.

Bunun anlamı şu: kira sözleşmesi, süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmesi, rekabet yasağı ya da tedarik sözleşmesi gibi yazılı şekil aranan belgeleri kâğıda basmadan, güvenli elektronik imzayla geçerli biçimde imzalayabilirsiniz.

Hangi işlemler e-imza ile yapılamaz?

Kanun iki istisna koyar.

Resmî şekle veya özel merasime bağlı işlemler. Taşınmaz satışı tapu müdürlüğünde, evlenme evlendirme memuru önünde, bazı vasiyetnameler noterde yapılır. Bu işlemlerde şekil, bir resmî görevlinin katılımını gerektirir. Güvenli elektronik imza bu katılımın yerini tutmaz.

Teminat sözleşmeleri. Kefalet gibi teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imzayla kurulamaz. Kanun burada iki istisnayı ayrıca sayar: banka teminat mektupları ve Türkiye'de yerleşik sigorta şirketlerinin düzenlediği kefalet senetleri.

Bu iki grubun dışında kalan sözleşme ve beyanların büyük çoğunluğu güvenli elektronik imzayla imzalanabilir.

Mahkeme e-imzalı belgeyi nasıl değerlendirir?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi, elektronik ortamdaki verileri açıkça belge sayar. Yani bir e-posta, bir sistem kaydı ya da bir PDF dosyası mahkemeye delil olarak sunulabilir.

Asıl fark 205. maddededir: usulüne göre güvenli elektronik imzayla oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Senet, ispat hukukunda en güçlü belgelerden biridir. Karşı taraf "ben imzalamadım" dediğinde ispat yükü ve tartışmanın seyri, imzasız bir e-postadakinden çok farklıdır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre hâkim, sunulan belgenin güvenli elektronik imzalı olup olmadığını kendiliğinden inceler.

Basit elektronik imzalı kayıtlar (SMS koduyla verilen onay gibi) de belgedir ve delil olarak kullanılır, ancak senet hükmünde değildir. Mahkeme bunları diğer delillerle birlikte değerlendirir. Bu kayıtların nasıl güçlendirileceğini SMS koduyla onayın delil değeri yazısında ele aldık.

Belge sonradan değişirse imza ne olur?

Güvenli elektronik imzanın dördüncü şartı tam olarak bu soruya cevaptır. İmza, belgenin o anki içeriğine matematiksel olarak bağlanır. Belgede tek bir karakter değişse imza doğrulaması başarısız olur. Kâğıtta sayfa değiştirme riskine karşı her sayfayı paraflarsınız; elektronik imzada bu koruma imzanın içinde gelir.

Uzun süre saklanacak belgeler için bir adım daha gerekir: zaman damgası ve uzun süreli doğrulama bilgisi. Sertifikaların bir geçerlilik süresi vardır. Belgeye imza anında zaman damgası eklenir ve doğrulama bilgileri belgeyle birlikte saklanırsa, sertifikanın süresi dolduktan yıllar sonra da imzanın atıldığı anda geçerli olduğu gösterilebilir. PDF belgelerde bu yapı PAdES standardıyla kurulur.

Kurumlar için pratik kontrol listesi

Dijital imzaya geçerken şu dört soruyu her belge türü için ayrı ayrı sorun:

1. Bu belge kanunen yazılı şekle bağlı mı? Bağlıysa güvenli elektronik imza gerekir.
2. Resmî şekil ya da teminat istisnasına giriyor mu? Giriyorsa elektronik imza çözüm değildir.
3. İleride ispat edilmesi gereken bir hak doğuruyor mu? Doğuruyorsa senet hükmündeki imzayı tercih edin.
4. Ne kadar süre saklanacak? Uzun saklanacaksa zaman damgası ve uzun süreli doğrulama bilgisi şarttır.

Bu dört cevabı belge türlerinize göre bir tabloya döktüğünüzde, hangi belgede nitelikli imza, hangisinde doğrulanmış onay kullanacağınız netleşir.

yepp bu süreçte ne yapar?

yepp, belgeyi alıcıya gönderdiğiniz yerde yöntemi de seçmenizi sağlar. Yazılı şekil gereken belgede alıcı mobil imzası veya e-imza kartıyla nitelikli e-imza atar; size PAdES imzalı, zaman damgalı bir PDF döner. Bilgilendirme ya da kabul beyanı yeterli olan belgede SMS veya e-posta koduyla doğrulanmış onay alırsınız. Her iki durumda da işlemin bütün kaydı, yepp olmadan da doğrulanabilen bir delil paketi olarak saklanır. Alıcının üye olması gerekmez.